Gewrichten
Facetgewrichten (artt. zygapophysiales)
De gepaarde gewrichten tussen de processus articularis inferior van de ene wervel en de superior van de wervel eronder. Ze dragen weinig gewicht maar bepalen alles over de richting: de stand van de gewrichtsvlakken schrijft per niveau voor welke beweging mogelijk is.
- Gewrichtstype
- Vlakke gewrichten (artt. planae) met een echt kapsel en synovia
- Lichaamsdeel
- Wervelkolom
- Latijnse naam
- Articulationes zygapophysiales
Bewegingen, assen en normaalwaarden
| Beweging | Vlak | As | Normaalwaarde | Eindgevoel |
|---|---|---|---|---|
| Flexie | sagittaal | wisselend per niveau | cervicaal het ruimst, lumbaal beperkter; de facetten staan cervicaal ongeveer 45 graden schuin en lumbaal bijna sagittaal | stug elastisch (band) |
| Rotatie | transversaal | longitudinaal | thoracaal ruim, lumbaal slechts enkele graden per segment doordat de facetten daar sagittaal staan | stug elastisch (band) |
| Lateroflexie | frontaal | sagittaal (anteroposterieur) | altijd gekoppeld aan rotatie; de richting van die koppeling verschilt per wervelgebied | stug elastisch (band) |
- Close-packed positie
- Maximale extensie
- Rustpositie (loose-packed)
- Middenstand tussen flexie en extensie
- Capsulair patroon
- Lateroflexie en rotatie gelijk beperkt, extensie meer dan flexie.
- Artrokinematiek
- Bij flexie glijdt het onderste facet naar boven en voor, bij extensie naar onder en achter. Bij lateroflexie glijdt het facet aan de holle kant naar beneden en dat aan de bolle kant naar boven. Het kapsel is rijk bezenuwd door de ramus medialis van de ramus dorsalis, en dat maakt dit gewricht een echte pijnbron.
- Stabiliteit
- Het eigen kapsel, versterkt door het lig. flavum aan de voorzijde, en de multifidi die per segment direct over het gewricht heen lopen.
- Palpatie
- Niet rechtstreeks te palperen. Lumbaal projecteer je ze ongeveer twee tot drie centimeter lateraal van de processus spinosus; posteroanteriorische druk daar is de gangbare manier om het niveau te provoceren en te mobiliseren.
- Klinisch
- Facetartrose is een veelvoorkomende bron van lage rugpijn die toeneemt bij extensie en rotatie en afneemt bij voorover buigen. Kanaalstenose ontstaat mede door hypertrofie van deze gewrichten. Een acuut vastgelopen segment ('facetslot') geeft een plotselinge, scherpe bewegingsbeperking in één richting.
- Bron
- Speciële anatomie van het houdings- en bewegingsapparaat (HU, 2013); BOKS anatomie Levensfasen (HU, 2024)