Gewrichten
Patellofemoraal gewricht (art. patellofemoralis)
De achterkant van de patella tegen de facies patellaris van het femur. Het is geen zelfstandig gewricht maar een katrol: de patella verlengt de momentarm van de quadriceps met ongeveer een derde, zodat je met dezelfde spierkracht meer extensiemoment maakt.
- Gewrichtstype
- Glijgewricht binnen het kniekapsel, één graad van vrijheid met geleide translatie
- Lichaamsdeel
- Knie
- Latijnse naam
- Articulatio patellofemoralis
Bewegingen, assen en normaalwaarden
| Beweging | Vlak | As | Normaalwaarde | Eindgevoel |
|---|---|---|---|---|
| Glijden van de patella | sagittaal | transversaal (mediolateraal) | 5-7 cm distale verplaatsing van volledige extensie naar volledige flexie | elastisch |
| Translatie | frontaal | sagittaal (anteroposterieur) | mediolaterale verplaatsing van ongeveer een kwart patellabreedte bij gestrekte knie | stug elastisch (band) |
- Close-packed positie
- Ongeveer 90 graden knieflexie, waar het contactvlak het grootst is
- Rustpositie (loose-packed)
- Volledige extensie, waarbij de patella boven de trochlea zweeft
- Capsulair patroon
- Geen eigen capsulair patroon: het gewricht deelt het kapsel met het kniegewricht en volgt dat patroon.
- Artrokinematiek
- De patella glijdt distaal bij flexie en proximaal bij extensie, en kantelt daarbij om een transversale as. Het contactvlak wandelt: bij 20 graden raakt alleen de distale pool, bij 90 graden het proximale deel. De contactdruk loopt daardoor op tot enkele malen het lichaamsgewicht bij traplopen.
- Stabiliteit
- Passief de diepte van de trochlea en het laterale retinaculum, actief de m. vastus medialis obliquus die de patella mediaal houdt. De Q-hoek bepaalt hoeveel lateraliserende kracht de quadriceps uitoefent.
- Palpatie
- Met ontspannen quadriceps is de patella zijwaarts te verschuiven; onder de mediale rand zijn de facetten te bereiken. Krepitatie bij actief strekken tegen weerstand voel je met de vlakke hand op de patella.
- Klinisch
- Patellofemoraal pijnsyndroom is de meest voorkomende knieklacht bij hardlopers: pijn rond of achter de patella bij traplopen, hurken en langdurig zitten. Laterale luxatie treedt op bij een ondiepe trochlea of een grote Q-hoek, meestal bij flexie met valgus en exorotatie van het onderbeen.
- Bron
- Speciële anatomie van het houdings- en bewegingsapparaat (HU, 2013); Reader kinesiologie (HU, 2016); Kapandji, Physiologie articulaire deel 2