Gewrichten
Metatarsofalangeale gewrichten (artt. metatarsophalangeales)
De vijf gewrichten tussen de koppen van de middenvoetsbeentjes en de basis van de proximale teenkootjes. Het eerste is het belangrijkste: daarover wikkelt de voet af bij het afzetten, en daar loopt de hele lichaamslast doorheen in de laatste fase van de standfase.
- Gewrichtstype
- Kogelgewrichten (artt. sphaeroideae), in de praktijk vooral flexie en extensie
- Latijnse naam
- Articulationes metatarsophalangeales
Bewegingen, assen en normaalwaarden
| Beweging | Vlak | As | Normaalwaarde | Eindgevoel |
|---|---|---|---|---|
| Extensie | sagittaal | transversaal (mediolateraal) | hallux 70-90 graden, nodig voor een normale afwikkeling | stug elastisch (band) |
| Flexie | sagittaal | transversaal (mediolateraal) | hallux 30-45 graden | stug elastisch (band) |
| Abductie | transversaal | longitudinaal | gering en per persoon sterk verschillend | stug elastisch (band) |
- Close-packed positie
- Maximale extensie
- Rustpositie (loose-packed)
- Ongeveer 10 graden extensie
- Capsulair patroon
- Bij de hallux: extensie sterker beperkt dan flexie. Bij de overige tenen andersom.
- Artrokinematiek
- De basis van de falanx rolt en glijdt in dezelfde richting over de metatarsaalkop. Bij extensie van de hallux spant de aponeurosis plantaris aan en trekt de voetboog omhoog: het windlass-mechanisme, dat de voet zonder spierkracht verstijft op het moment van afzetten.
- Stabiliteit
- Ligamenta collateralia, de plantaire platen en bij de hallux de twee sesambeentjes met de pezen die eraan vastzitten.
- Palpatie
- De kop van het eerste middenvoetsbeentje is aan de mediale voetrand als een knobbel te voelen; de gewrichtsspleet ligt er net distaal van. De sesambeentjes voel je plantair onder die kop, en die zijn bij sesamoïditis puntvormig drukpijnlijk.
- Klinisch
- Hallux valgus is de bekendste afwijking: de teen wijkt lateraal, de kop mediaal, en de sesambeentjes blijven achter. Hallux rigidus is artrose van hetzelfde gewricht met verlies van juist de extensie, waardoor de afwikkeling over de laterale voetrand verschuift. Metatarsalgie zit meestal onder de tweede en derde kop.
- Bron
- Speciële anatomie van het houdings- en bewegingsapparaat (HU, 2013); BOKS anatomie WSH (HU, 2025)